چشمه ی سلسبیل

dahr-tasnim2 — Thu, 18 Oct 2007 06:32:18 GMT

اگر نه مد بسم الله بودی تاج عنوانها نگشتی تا قیامت نو،خط شیرازه،دیوانها

بسم الله مطلعمان بود.مطلعی که تا همیشه نو خواهد کرد و تازه این کارمان را.

به نام الله و به نام قرآن افتتاح کردیم.

در این دهر پر قهر انسان را صدا زدیم و هل اتی را جستجو کردیم.

یادآور شدیم همه ی به فراموشی سپرده شده ها را...

یادآور شدیم هیچ بودن انسان را...

یادآور شدیم چگونه خلق شدنش را و راز این خلقت را...

گفتیم که رب مهربان و مقتدر عاشق مخلوق خود است و عاشق تر می شود اگر او در

مسیر انتخاب راه صواب را برگزیند.

و گفتیم رب مهربان و مقتدر بهشتش را به پایمان خواهد ریخت اگر انتخابمان

باشد صواب.

یادآور شدیم خود را و شما را که اگر ببخشیم و مطلبیم انعامی،عالی ترین انعام

چشم انتظارمان خواهد بود.

یادآور شدیم خود را و شما را که شراب طهور قرب الوهیت نصیبمان خواهد شد اگر

صابرباشیم و شکیبا...

جرعه نوش سلسبیل خواهیم شد اگر انسان باشیم...

امید که کار چند ماهه ی ما راهگشا بوده باشد برای جویندگان انسانیت و طالبان تسنیم.

حکایتی است که هرگز مدروس نگردد و همواره مصفا باشد...

الهه آرانیان و سیده فاطمه سعادت دار

مشهد الرضا-خراسان رضوی

تابستان و پاییز ۱۳۸۶

واژه های کلیدی سوره ی "هل اتی"(3)

dahr-tasnim2 — Tue, 16 Oct 2007 09:25:18 GMT

۶.مزاج:
آنچه با چیز دیگر آمیخته شود.به هر یک از آن دو مزاج گفته می شود.ترکیب آمیختن آنچه آمیخته می شود.آن چیزی است که مخلوط می شود.طبیعت.این کلمه سه بار در قرآن مجید آمده است ومزج به فتح میم به معنی اختلاط و ترکیب دو چیز است با هم.اما این کلمه در قرآن مجید نیامده است."مزاج" در کلمه ی زنجبیل و تسنیم ضمن آیه آمده است.

۷.کاس:
بالفتح ظرفی را گویند که در آن نوشیدنی باشد.راغب گفته اطلاق این لفظ بر ظرف تنها و مشروب تنها هم صحیح است.ضمن آیه دز کلمه ی "دهاقا" و زنجبیل آمده است.این کلمه شش بار در قرآن مجید آمده است.ثعالبی گفته کاس گفته نمی شود مگر موقعی که در آن شراب باشد.

۸.قواریر:
جمع قاروره است به معنی آبگینه ،شیشه، بلور.

۹.قطوف:
بالضم به معنی بارهای درخت.میوه ها خوشه های انگور.مفرد آن قطف:بریدن و چیدن
قطوفها دانیه:حاقه/23 در بهشت برین که میوه های آن همیشه در دسترس است و نیز در سوره ی انسان/14

۱۰.قمطریر:
سخت دشوار بسیار سخت.ابوعبیده و مبرد گفته اند به معنای صعب و شدید است.انا نخاف من ربنا یوما عبوسا قمطریرا.انسان/10.تنها در این سوره آمده است.ما از قهر پروردگار خود در روزیکه از رنج و سختی آن رخسار خلق درهم و غمگین است می ترسیم.ابن عباس گفته در این روز که روز قیامت است عبوسی کافران به حدی برسد که قطرات عرق از میان چشمان آنها چون قطران جاری شود.در کشاف مذکور است که وصف یوم به عبوس مجاز است به دو طریق یکی آنکه موصوف است به صفت اهل آن که اشقیا هستند.دوم آنکه مشبه است در شدت ضرر و هول به اسد عبوس یا شجاع باسل.

منبع:

فرهنگ لغات قرآن-دکتر محمد قریب

ترجمه ی تفسیر طبری-فراهم آمده در زمان سلطنت منصور بن نوح سامانی(350-365)مجلد هفتم-ترجمه سوره ی انسان

dahr-tasnim2 — Sun, 14 Oct 2007 18:23:22 GMT

و این سوره الانسان به مکه فرو آمده است و اول این سوره اندر کار آفریدن پدر ماست آدم علیه اسلام که خدای عزوجل جبرئیل را فرمود که:برو و از روی زمین چهل گز بردار و بیاور که من از آن خلقی خواهم آفرید و جبرئیل بیامد و انجایگاه که خانه ی کعبه است میان جهان خواست که پر فرو بردارد و گل بردارد.زمین سوگند برو نهاد و بازگشت و گل برنداشت.پس میکائیل را بفرستاد و همچنان زمین سوگند برو نهاد و بازگشت و هم برنداشت.پس عزریاییل را بفرستاد و همچنان زمین برو سوگند نهاد و عزریاییل گفت که من فرمان حق تعالی بهپسوگند تو بندهم.پس پر فرو برد و چهل گز از روی جمله ی زمین برداشت.

و خدای عزوجل مرآدم را از آن گل بیافرید و آن کالبد او مدت چهل سال چنان اوکنده بود.چنان که گفت حین من الدهر و حین چهل سال باشد.آنگه گفت لم یکن شیدا مذکورا.گفت که هیچ ندانست که او چگونه باشد و بچه لون باشد.پس چون چهل سال بگذشت جان بدو جفت گردانید و صورتهای او همه پیدا آمد.و این قصه در سوره البقره بشرح گفته آمده است.پس جزای آن پیدا کرد و گفت:ان الابرار یشربون من کاس کان مزاجها کافورا.

کشف الاسرار و عده الابرار-جلد دهم-تفسیر عرفانی سوره ی دهر-النوبة الثالثه(3)

dahr-tasnim2 — Thu, 11 Oct 2007 05:50:42 GMT

"سقیهم ربٌهم شرابا طهورا"

هر کرا امروز شراب محبٌت نیست فردا او را شراب طهور نیست.امروز شراب محبٌت از کاس معرفت میاشامند و فردا شراب طهور در حضرت ملک غفور می نوشند.امروز شراب محبٌت در بهشت عرفان و فردا شراب طهور در بهشت رضوان.بهشت عرفان امروز دل عارفانست دیوارش ایمان و اسلام و زمینش اخلاص و معرفت اشجار تسبیح و تهلیل انهار تقوی و توکٌل دور و قصور از علم و زهد غرفه و منظر از صدق و یقین رضوانش رضا بقضا.هر کرا امروز فردوس دل او آراسته بطاعت و عبادت بود.فردا او را فردوس رضوان بود.آن فردوس که دیوار او از زر و سیم زمین او یاقوت و زبرجد تربت از مشک و عنبز انهار آب و شیر و می و عسل شراب تسنیم و رحیق و سلسبیل طعام لحم طیر بر مائده ی خلد خدمتگاران ولدان و غلمان غمگسار حورا و عینا رفیقان حبیب و خلیل حریفان شهدا و صالحین.نشستنگاه مساکن طیٌبه تکیه گاه سرر مرفوعه تماشاگاه مقعد صدق و حظیره ی قدس.نظاره گاه جمال و جلال حق.فردا همه ی مومنان حق را به بینند امٌا هر یکی بر قدر شناخت خویش بیند.

پیر طریقت گفت:در دیدار بانبازی چه لذت بود؟مجلسی باید از زحمت اغیار خالی و دوست متجلی و نگرنده در دیده فانی.آن چشم که درو نگرد هرگز فرا کرده نبود.آن دیده که او را دید بر آن دیده تاش نبود.خوانده ی او هرگز بدبخت نبود.نزدیک کرده ی او را در دو گیتی جای نبود.مصحوب او را ببهشت حاجت نبود.مست او را جز ازو ساقی نبود."وسقیهم ربٌهم شرابا طهورا"

کشف الاسرار و عده الابرار-جلد دهم-تفسیر عرفانی سوره ی دهر-النوبة الثالثه(2)

dahr-tasnim2 — Tue, 09 Oct 2007 06:20:16 GMT

" انٌ الابرار یشربون من کاس کان مزاجها کافورا"

براستی که نیکان و نیک مردان فردا در بهشت شراب می آشامند از جام لطف شرابی برنگ کافور ببوی مشک شرابی براندازه ی بایسته نه از قدر بایست چیزی کاسته و نه افزونی بسر آمده.کاسته و دربایسته هر دو عیب است و بهشت از عیب رسته.

"عینا یشرب بها عباد الله یفجرٌونها تفجیرا"

چشمه ای از بوم بهشت روان و فرمان بهشتی بدو روان می رانند آن را چنانکه می خواهند آنجا که خواهند.در بالا و در نشیب بر قصور و غرف بر فرش و بساط بر سندس و اسبرق روان دریابنده و رونده و بیجان نه جامه ازو تر نه او را بر هیچ کدر گذر.چشمها بر هم گشاده کافور در زنجبیل و زنجبیل در کافور.این از برودت رسته و آن از حرارت دور.هر یکی بر حدٌ اعتدال بداشته.نه مصنوع خلق و نه از خلق دریغ داشته.شراب بی کدر شارب بی سکر.ساقی دیده ور.شراب انس در جام قدس در مجلس وجود بر بساط شهود از دست دوست در عین عیان بی هیچ زحمت در میان.ای جوانمرد شراب آن شرابست که دست غیب در جام دل ریزد.دیده ی جان نوش کند:

واسکر القوم دور کاس و کان سکری من المدیر

قومی را شراب مست کرد و مرا دیدار ساقی.لاجرم ایشان در آن مستی فانی شدند و من درین مستی باقی.

بزرگی را بخواب نمودند که :معروف کرخی گرد عرش طواف می کرد و ربٌ العزٌه فریشتگان را می گفت:او را شناسید؟-گفتند:نه-گفت:معروف کرخی است.بمهر ما مست شده تا دیده ی او بر ما نیاید هشیار نگردد:

آن را که به دوستی ورا مست کنند عالم همه در همٌت وی پست کنند

در دوستیش نیستیی هست کنند آنگه بشراب وصل سرمست کنند

شراب دو است:یکی امروز یکی فردا:امروز شراب ایناس و فردا شراب کاس.امروز شراب از منبع لطف روان فردا شراب طهور از کف رحمن.

کشف الاسرار و عده الابرار-جلد دهم-تفسیر عرفانی سوره ی دهر-النوبة الثالثه(1)

dahr-tasnim2 — Sat, 06 Oct 2007 20:29:18 GMT

"بسم الله الرحمن الرحیم"

بنام او که عقلها خیره در جلال و عظمت او بنام او که خردها سراسیمه در عالم مشیت بی علت او.بنام او که برهان کبریاء او هم کبریاء او.دلیل هستی او هم هستی او.بنام او که عبارت از مدح و ثناء او بدستوری او یاد داشت و یاد کرد او بفرمان او.بنام او که طلب او بکشش او و یافت او بعنایت او.کدام تن بین نه گداخته ی قهر او؟و کدام دل بینی نه نواخته ی لطف او؟ کدام جانست نه در مخلب باز عزت او؟ کدام سرشت نه سرمست شراب محبت او؟ کدام چشم است نه منتظر دیدار او؟ کدام گوش است نه در آرزوی گفتار او؟ رو بزاویه ی درویشان گذری کن تا بینی سوز طلب و.بکوی خراباتیان شو تا بینی درد نایافت او.در کلیسای ترسلیان نشاط جست و جوی او.در کنشت جهودان آرزوی یافت او.در آتشگاه گبران درد واماندگی از او.

دل داده بسی بینم و دلدار یکی جوینده ی یار بی عدد یار یکی

الهی همه عالم تو را می خواهند.کار آن دارد که تا تو کرا خواهی بناز کسی که تو او را خواهی که اگر برگردد ز تو او را در راهی.قوله تعالی:

هل اتی علی الانسان حین من الدهر لم یکن شیئا مذکورا

مفسران گفتند:انسان اینجا آدم است و "حین من الدهر" اشارتست به آن روزگار که جسدی بود بیروح میان مکه و طائف افکنده چهل سال.اگر کسی گوید:چه حکمتست در آن که آدم را چهل سال میان مکه و طائف چنان بگذاشت و در آفرینش وی مهلت افکند؟-جواب آنست که:ظاهر آدم از گل بود و در گل مهلت نمی بایست اما در دل مهلت می بایست.نه مهلت قدرت می گویم که مهلت حشمت می گویم.آدم نه چون دیگر مخلوقات بود که آفرینش ایشان به کن فیکون تمام شد.آدم در آفرینش اصل بود و دیگر مخلوقت تبع وی بود.هر چه آفرید از بهر آدم آفرید و آدم را از بهر خود آفرید."خلقتک فردا" لفرد".در نهاد آدم دلی می باید که مرا شناسد.زبانی می باید که مرا ستاید.دیده ای می باید که مرا بیند.دستی می باید که کاس وصل گیرد.قدمی می باید که در راه ما رود.اگر بلحظتی در وجود آرم قدرت خود آشکارا کرده باشم و اگر سالها در میان آرم حشمت و بزرگی وی پیدا کرده باشم و ما حشمت دوستان خود آشکارا کردن دوسترا ز آن داریم که قدرت خود نمودن.زهی دولت و کرامت که از درگاه عزت روی به آدم نهاد که او را بصد هزار ناز و اعزاز در راه آورد و طراز راز "ان الله اصطفی آدم" بر کسوت دولت او کشید و خال اقبال "و نفخت فیه من روحی" بر رخسار جمال صفوت او زد و خلعت رفعت "لما خلقت بیدی" در وی پوشد و بمقامیش رسانید که در صف صفوت بر بساط شهود او را شراب محبت داد.وز مناط ثریا تا منقطع ثری امین حشمت اویست و ملائکه ی ملکوت را سجود او فرمود و آنگه با اینهمه کرامت که با وی کرد حشمت و رتبت و منزلت وی پدید نیامد تا خطاب "وعصی آدم" درو پیوست آنگه حشمت وی پیدا شد.زیرا که نواخت در وقت موافقت دلیل کرامت نبود.نواخت در وقت مخالف دلیل عز و کرامت بود.آدم چون بر تخت جمال و کمال بود و تاج اقبال بر سر و حله ی کرامت در بر.چه عجب بود گر ملک بر وی کشند و آنگه با عصیان و مخافت تاج "ثم اجتبیه ربه" بر سر خود بیند!مردی که عیال دارد و با وی در صحبت است باش تا فراق در میان افتد.آنگه دوست پدید آید.آدم دوست بود.لکن دوستی وی پوشیده ی نعمت بهشت بود.زیرا که نه هر کجا نعمت بود آنجا دوستی بود.همه روم پر از نعمت زر و سیم است و آنجا ذره ای محبت نه.پس چون حجاب بهشت از پیش آدم برخاست حقیقت محبت آشکارا گشت.ابلیس آنگه که ابلیس بود کس ندانست که ابلیس است و نه نیز خود دانست.عابدی و ساجدی می نمود کمر خدمت بسته و چهره بآب موافقت شسته چون پایش بلغزید پدید آمد که نه دوست است و نه بنده.و آدم صفی دوست بود لکن سرٌ دوستی درستر نعمت بود.چون پایش بلغزید پدید آمد که هم دوست است و هم بنده.

انسان و مساله جبر و اختیار

dahr-tasnim2 — Wed, 03 Oct 2007 08:04:56 GMT

کلید واژه: انسان، اختیار، آزادی، جبر، خلقت

سؤال: آیا انسان ها در خلقت خود (وارد دنیا شدن یا نشدن) اختیار داشته اند؟ چگونه؟

جواب اجمالی:

انسان در خلقت خود مجبور است. هیچ نقش و تأثیری در به دنیا آمدن خویش ندارد اما پس از خلقت آزاد و مختار است، البته شیعه ی امامیه بر خلاف دیدگاه متکلمان معتزله که معتقدند اختیار انسان مطلق است و نیز بر خلاق نظر اشاعره که انسان را حتی در افعال و اعمال اختیاریش مجبور می دانند، معتقد است که انسان پس از خلقت در افعال و اعمالش نه آزاد مطلق است و نه مجبور مطلق ، بلکه امری است بین ایندو.

جواب تفصیلی:

انسان واژه ایست عربی، اسم جنس (عام) که برای مذکر، مؤنث، جمع و مفرد یکسان به کار می رود. در کتاب های لغت عموماً در ماده ی «انس» نوشته شده است. انس در مقابل «جن» است به معنای اهلی، خو گیرنده و مأنوس و غالباً ریشه ی اصلی انسان را «انس» می دانند که به معنای خود گرفتن و الفت یافتن است.[1]

انسان ها در خلقت خود هیچ گونه اختیاری از خود ندارند؛ یعنی در حقیقت انسان در خلقت و در اختیار داشتن خود مجبور است و هیچ نقش و تأثیری در آن ندارد. هم چنین بعد از خلقت و ورود به این دنیا ، اقامت در این جا نیز به اختیار وی نیست؛ چرا که به طور قطع و اجباراً روزی باید این زندگی دنیوی را ترک کند و به عالم دیگر برود. نه تنها انسان، بلکه هیچ موجودی از موجودات در خلقت خود آزاد نیستند. تنها خداوند متعال است که به انسان و دیگر موجودات زندگی و حیات می بخشد.

«الذی خلق الموت و الحیوة...»[2] (آن کس (خدا) که مرگ و حیات را آفرید...).

انسان قبل از خلقت وجود ندارد و چیزی نیست تا بتواند از خود اختیاری داشته باشد. بدیهی است که داشتن اختیار فرع بر وجود است. انسان ابتدا باید موجود باشد تا بعد از وجود درباره ی اختیار و آزادی وی بحث کرد.

بنابراین، انسان به ناچار طبق اراده و مشیت الاهی خلق می شود و پا به عرصه ی وجود می گذارد، «هل اتی علی الانسان حین من الدهر لم یکن شیئاً مذکوراً»[3] (آیا زمانی طولانی بر انسان گذشت که چیز قابل ذکری نبود). ذات نایافته از هستی بخش کی تواند که شود هستی بخش.

اما پس از به دنیا آمدن در زندگی دنیا آزاد و صاحب اختیار و اراده است، آن هم نه اختیار مطلق. یکی از مسایل بسیار کهن که از دیر باز ذهن بشر را به تأمل فراخواند، مسأله «جبر و اختیار» است. این مباحث سابقه ی طولانی در تاریخ اسلام دارد و در میان متکلمان و فیلسوفان سه نظریه و دیدگاه در موضوع جبر و اختیار مطرح است.

گروهی معتقدند که افعال انسان از روی اراده و اختیار وی انجام می گیرد و خداوند نقشی در افعال بنده گانش ندارد. ایشان طرفدار نظریه تفویض و آزادی انسان به طور مطلق هستند. در فرهنگ اسلامی این گروه را معتزله می نامند[4].
دیدگاه دوم، بر آن است که کارهای انسان از روی جبر بوده و معتقدند پدیده ای به نام اختیار مطلق وجود ندارد. این گروه معتقدند یک سلسله عوامل خارج از اراده انسان او را بر آن می دارد، تا دست به فعالیت و تلاش بزند. متکلمان اشاعره طرفدار این نظریه (جبر) هستند و می گویند خداوند افعال را در انسان خلق می کند و او فاعل حقیقی است و انسان فاعل مجازی می باشد[5].

امام علی (ع) در رد این نظریه در جواب سؤال کننده ای در جریان صفین که پرسید ، آیا این حرکت ما به سوی شام با قضا و قدر الاهی بوده است. می فرماید:

«و یحک لعلک ظننت قضاءً لازماً و قدراً حاتماً، و لو کان ذالک لبطل الثواب و العقاب و سقط الوعد و الوعید. ان الله سبحانه امر عباده تخییراً...»[6] (ای وای تو گویی پنداشته ای که قضا و قدر الاهی انعطاف پذیر و جزمی است و سرنوشت انسان ها محکوم به چنین جبری است. اگر چنین باشد، بر نظام پاداش و کیفر مهر بطلان می خورد و وعده و وعید یکسره ساقط می شود. بی گمان خدای سبحان بندگانش را در حال اختیار فرمان داده است...).

پایه گذار مکتب جبر، شیطان است؛ چراکه گمراهی خود را به خدا نسبت می دهد نه به خود.[7]

«قال فبما اغویتنی لاقعدن لهم صراطک المستقیم»[8] (گفت: اکنون که مرا گمراه ساختی من بر سر راه مستقیم تو در برابر آنها کمین میکنم).

دیدگاه سوم این است که انسان در کارها و اعمال خویش نه اختیار مطلق دارد و نه به طور مطلق مجبور است. به بیان دیگر انسان دارای آزادی اراده و اختیار است، اما این آزادی به گونه ای نیست که بتوان قائل به «تفویض» شد. بلکه هستی او از خداوند بوده و به کارگیری آن نیروی هستی به دست خود انسان است.

دیدگاه شیعه ، درباره افعال آدمی آن است که هر کاری که از انسان صادر می شود هم فعل او و هم فعل خداوند است؛ یعنی فاعلیت خداوند، فاعلیت سببی و فاعلیت انسان مباشری است.

این نظریه را در اصطلاح «امر بین الامرین» می گویند.

این دیدگاه از بسیاری از آیات قرآن و تعالیم ائمه معصومین (ع) استفاده می شود و شیعه ی امامیه طرفدار این نظریه است.

مفسر بزرگ قرآن علامه طباطبایی در این باره می گوید: بدون شک انسان نسبت به کارهایی که از روی علم و اراده انجام می دهد، اختیار تکوینی دارد، البته این اختیار مطلق نیست. زیرا که اختیار وی از اجزای سلسله علل است. اسباب و علل خارجی نیز در محقق شدن افعال اختیاری وی دخالت دارند. به عنوان مثال اگر انسان یک لقمه غذا را بخورد که یکی از کارهای اختیاری اوست، هم اختیار او در آن دخیل است و هم وجود طعام در خارج و هم خوش طعم بودن غذا و چندین اسباب و علل دیگر که همه در این عمل اختیاری ؛ یعنی خوردن انسان دخیلند و باید فراهم باشند . پس صادر شدن فعل اختیاری از انسان متوقف بر موافقت اسبابی است که خارج از اختیار آدمی است و در عین حال دخیل در فعل اختیاری اوست و خدای سبحان در رأس این اسباب است و همه آنها حتی اختیار انسان به ذات پاک او منتهی می شود. چون اوست که آدمی را موجود مختار خلق کرده هم او را خلق کره و هم اختیارش را.[9]

علامه طباطبایی در ادامه این بحث می فرماید: از سویی دیگر انسان خود را بالطبع مختار می داند به اختیار تشریعی به این که کاری را انجام دهد و یا ترک کند ؛ یعنی در مقابل آن اختیار تکوینی، قانوناً هم خود را مختار می داند. لذا اگر کار خوبی انجام داد سزاوار مدحش می دانند و می گویند به اختیار خود انجام داد. و اگر کار نیکی را ترک کرد سزاوار ملامتش می دانند و معذور نمی دانند به این که مجبور بوده و کسی از هم نوعش نمی تواند او را مجبور به کاری یا ممنوع از کاری بکند. چون انسان های دیگر نیز مانند او هستند و از معنای بشریت چیز زاید بر او ندارند. تا مالک و صاحب اختیار او باشند و این همان معنای انسان بالطبع حر و آزاد است.

بنابراین انسان فی نفسه حر و بالطبع مختار است ، مگر آن که خودش به اختیار خود چیزی از خود را به دیگری تملیک کند و به سبب این تملیک حریت خود را از دست بدهد. پس انسان نسبت به سایر انسان ها نسبت به اعمال خویش آزاد است، اما در مقابل خدای سبحان از آن جا که خداوند مالک ذات و افعال انسان است و مالکیتش هم مطلق است، هم به ملک تکوینی و هم به ملک تشریعی، لذا انسان نسبت به آنچه که خدای متعال به امر تشریعی و یا نهی تشریعی و نیز به آنچه که به مشیت تکوینی از او بخواهد، هیچ گونه آزادی و اختیاری ندارد. و این همان مطلبی است که جمله «و ما کان لمؤمن و لامؤمنة اذا قضی الله و رسوله امراً ان یکون لهم الخیرة من امرهم...» [10] (هیچ مرد و زن با ایمان حق ندارد هنگامی که خدا و پیامبرش امری را لازم بدانند اختیاری (در برابر فرمان خدا) داشته باشد). در صدد بیان آن است. [11]

استاد شهید مطهری درباره ی اختیار و آزادی انسان می گوید:

انسان مختار و آزاد آفریده شده است؛ یعنی به او عقل ، فکر و اراده داده شده است. انسان در کارهای ارادی خود مانند سایر موجودات نیست که مجبور باشد . بشر همیشه خود را در سر چهاراه هایی می بیند که هیچ گونه اجباری ندارد که فقط یکی از آنها را انتخاب کند. سایر راه ها بر او بسته نیست. یکی از آنها به نظر و اراده شخصی او مربوط است؛ یعنی فکر و انتخاب اوست که یک راه خاص را معین می کند.

امتیاز انسان از سایر موجودات این است که اعمال و افعال وی از آن سلسله حوادثی است که سرنوشت حتمی و تخلف ناپذیر ندارد؛ زیراکه افعال انسان به هزاران علل و اسباب بستگی دارد و از آن جمله اراده ، انتخاب و اختیاری است که از خود بشر ظهور پیدا می کند.[12]

استاد مطهری معتقد است که آزادی انسان به این معنا نیست که انسان از قانون علیت آزاد است؛ زیرا گذشته از این که آزادی از قانون علیت فی حد ذاته محال است. ربطی به اختیار ندارد، بلکه این گونه آزادی با اجبار یکسان است. چه فرقی است بین این که انسان از ناحیه ی عامل خارجی مجبور باشد که بر خلاف میل و خواست خود عمل بکند. یا این که خود عمل از قانون علیت آزاد باشد و یا هیچ علتی و از آن جمله به خود بشر بستگی نداشته باشد و خود به خود واقع شود.

این که می گوییم بشر مختار و آزاد است به این معنا است که عمل او از خواست و رضایت کامل او سرچشمه می گیرد.[13]

[1] سجادی، سید ضیاءالدین ، انسان در قرآن کریم، ص 11.

[2] قرآن کریم، سوره ملک، آیه 2.

[3] قرآن کریم ، سوره انسان ، آیه 1.

[4] ربانی گلپایگانی ، علی، محاضرات فی الالهیات ، ص199-203 .

[5] همان ص 192- 197.

[6] معادیخواه، عبدالحمید، خورشید بی غروب (ترجمه نهج البلاغه)، ص 407.

[7] نصر، عبدالله، مبانی انسان شناسی در قرآن، ص 386.

[8] قرآن کریم ، سوره اعراف ، آیه 16.

[9] طباطبایی، محمد حسین، المیزان (ترجمه) ، ج 16، ص 97.

[10] قرآن کریم، سوره احزاب، آیه 36.

[11] طباطبایی، محمد حسین ، المیزان (ترجمه)، ج 16، ص 97 – 98.

[12] مطهری، مرتضی ، مجموعه آثار ، ج 1، ص 386 – 387.

[13] همان، ص 394 – 395.

"تسنیـم"

dahr-tasnim2 — Sat, 29 Sep 2007 20:31:18 GMT

برترین شراب طهور بهشتی است که مقّربان به طور خالص آن را می نوشند ولی برای ابرار مقداری از آن را با"رحیق مختوم"مطففین/25.که نوع دیگری از شراب طهور بهشتی است می آمیزند!

در اینجا که چرا این شراب یا این چشمه "تسنیم" نامیده شده است(با توجّه به اینکه تسنیم از نظر لغت به معنی چشمه ای است که از بالا به پایین فرو می ریزد)بعضی گفته اند به خاطر آن است که این چشمه ی مخصوص در طبقات بالای بهشت قرار دارد و بعضی دیگر گفته اند شرابی است که از آسمان بهشت فرو می ریزد.
در حقیقت شرابهای بهشتی انواعی دارد:بعضی در نهرها جاریست که در آیات متعددی از قرآن به آن اشاره شده است.و بعضی در ظرفهای دربسته مهر شده است و از همه مهمتر شرابیست که از آسمان بهشت و یا طبقات بالای آن فرو می ریزد و این همان شراب"تسنیم"است که هیچ یک از نوشیدنیهای بهشتی به پای آن نمی رسد و طبعا تاثیری که در روح و جان بهشتیان می گذارد از همه عالیتر و پرجاذبه تر و عمیق تر است و نشئه ی روحانی حاصل از آن غیر قابل توصیف است.

البته باید این حقیقت گفته شود که اینها همه شبحی است که از دور دیده شود وگرنه توصیف نعمتهای گرانقدر و بی نظیر بهشتی با هیچ زبان و قلمی ممکن نیست و حتی به گفته ی خود قرآن از فکر هیچ کس نمی گذرد:فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرّة العین جزا بما کانوا یعلمون.
"هیچ کس نمی داند و در محیط فکرش نمی گنجد که پاداش نیکوکاریش چه نعمت و لذتهای بی نهایت که روشنی بخش دل و دیده است در عالم غیب بر او ذخیره شده!و چه نشاط و خوشیها در بهشت ابد بر او مهیّا شده است"سجده/17(ج26/279.278)

منـبـع:
فرهنگ تفسـیر لغات قـرآن

مراتب بهشت و نعمت هاي آن

dahr-tasnim2 — Tue, 25 Sep 2007 07:39:18 GMT

از سوره هایی كه ذكر آيات بهشت در آن بسيار آمده، سوره واقعه است كه پس از آنكه مردم را به سه دسته: سابقون و اصحاب ميمنه و اصحاب مشئمه تقسيم مي كند، مي فرمايد:

السابقون السابقون اولئك المقربون في جنات النعيم ثلّه من الاولين و قليل من الاخرين:سبقت گيرندگان به اعمال صالح سبقت گيرندگان به مغفرت و رحمت هستند. آنان مقربان درگاه خدا مي باشند كه در بهشت هاي نعيم اند. جماعتي از آنها پيشينيان هستند، و گروه كمي از پيسينيان.(واقعه 10 تا 14) همان طور كه خواهد آمد، بهشت نعيم، بهشت ولايت است و منظور از <اولين>، امتهاي گذشته، و منظور از <آخرين>، امت پيامبر آخر الزمان است. البته تعداد افراد مقرب در اين امت، نسبت به امت هاي گذشته كم است، گرچه از جهت قوت و مقدار كمال مقدم هستند، و ليكن تعداد افراد اصحاب اليمين در اين امت همانند امتهاي گذشته زياد است؛ چنان كه خواهد آمد.

علي سرر موضونه متّكئين عليها متقابلين: بر روي تختهاي بافته شده هستند؛ در حالي كه تكيه برآنها زده اند، همه روبروي يكديگر قرار گرفته اند. تقابل بهشتيان در جلوس و نشست، كتاب از كمال اُنس و حسن معاشرت، وصفاي باطن آنهاست كه هيچ گاه به پشت سر يكدگر نمي نگرند و با عيبجويي و غيبت، باطن خود را برخلاف ظاهر آلوده نمي نمايند.

يطوف عليهم و لدان مخلدون بأكواب و اباريق و كأس من معين لايصدّعون عنها و لاينزفون: پيوسته اطفال نورس گرداگرد آنان براي خدمت در گردش آيند، اطفالي كه جاودانه به همان جواني مي مانند. با كوزه ها كاسه هاي پر از شراب معين كه بياشامند و بيارامند؛ ولي در آنان خماري و سردردي پيدا نمي شود، و هيچ گاه عقلشان از دست نمي رود.

و فاكهه مما يتخيرون و لحم طير مما يشتهون و حور عين كامثال اللولو المكنون جزاء بماكانوا يعملون: هر نوع ميوه اي كه بگزينند و گوشت پرنده از هرچه بدان ميل داشته باشند و حورالعين كه مانند مرواريد پنهان درصدف، طراوت و تازگي شان هيچ زائل نشده است؛ تمام اينها پاداشي است كه براثر آنچه در دنيا به جا مي آوردند، به آنها داده مي شود.

لا يسمعون فيها لغوا و لاتأثيما الا قيلا سلاما سلاما: هيچ گونه سخن بيهوده و هيچ گونه سخني كه رابطه با گناه داشته باشد، نمي شنوند، مگر گفتار پي درپي سلام، سلام.

و اصحاب اليمين ما اصحاب اليمين في سدر مخضود و طلح منضود وظل ممدود و ماء مسكوب و فاكهه كثيره لا مقطوعه و لا ممنوعه: اصحاب يمين و اهل سعادت، نمي داني چه مقام و درجه اي دارند! در درخت سدري كه خارهايش گرفته شده، و درخت موزي كه ميوه اش روي هم چيده شده است، و سايه كشيده و گسترده اي كه هيچ كم و كوتاه نگردد، و آبي كه پيوسته روان شود و ريخته گردد؛ و ميوه هاي بسياري كه هيچ گاه مقطوع نشود و [انسان به واسطه سيري و يا دوري و يا خاري و يا مرضي از خوردن آن] ممنوع نگردد.

در <تفسيرالدّرّ المنثور> حاكم تخريج و تصحيح كرده، و بيهقي در بحث بعث از ابوامامه روايت كرده اندكه: اصحاب رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم مي گفتند: ما از عرب هاي بدوي و سؤالاتشان استفاده مي بريم. يك روزي يك اعرابي پيش آمد و به رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم گفت: <يا رسول الله! در قرآن نام درختي برده شده كه اذيت مي رساند و من چنين نمي بينم كه در بهشت درختي باشد كه صاحبش را آزار برساند!> رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم گفتند:<آن درخت كدام است؟> اعرابي گفت:<درخت سدر، چون خار دارد!>رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم گفتند: مگر خدا نمي فرمايد: <في سدر مخضود>؟ <سدري كه خارش گرفته شده است.> خداوند آن را از هر خاري كه دارد، پاك مي كند و به جاي محل هر خار، ميوه اي قرار مي دهد كه از آن ميوه هايي روييده مي شود، و هر يك از آن ميوه ها شكافته مي شود و هفتاد رنگ از طعام پديد مي آيد كه هيچ يك از طعامها مشابه ديگري نيست!

بايد دانست كه آنچه از گفتار خدا: في سدر مخضود و طلح منضود و ظل ممدود، تا اينجا كه مي فرمايد: فجعلناهن ابكارا ً، عُرُبا اترابا، همه متعلق به خوبان و <اصحاب يمين> است؛ و آنچه سابقا ً بيان شد از گفتار خدا كه مي فرمايد: في جنات النعيم تا آنجا كه: الا قيلاً سلاماً سلاماً همه متعلق به <سابقون> و <مقربون> است. و با دقت در خصوصيات آن مزايا، و خصوصيات آنچه براي اصحاب يمين بيان فرموده است، اشرفيت و افضليت <سابقين> از<اصحاب يمين> مشهود مي گردد.

بايد دانست كه در سوره دهر نيز در باره پاداش ابرار، خداوند آياتي را كه حكايت از عظمت و مقام آنان مي كند، بيان مي فرمايد.اين سوره درباره اهل بيت رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم نازل شده است، و فضه خادمه را نيز فرا مي گيرد. و در سوره قمر (آيه 54 و 55)، مقام پرهيزكاران را مقعد صدق، در نزد مالك و حكمران با اقتدار معين كرده است: ان المتقين في جنات و نهر في مقعد صدق عند مليك مقتدر.

و در سوره بيّنه (آيه 7 و 8) آن پاداشها را كه حتي شامل رضايت طرفيني است، براساس خشيت و احترام از عز جلال و مقام و موقف حضرت پروردگار معين فرموده است: ان الذين آمنوا و عملوا الصالحات اولئك هم خير البريّه... رضي الله عنهم و رضوا عنه ذلك لمن خشي ربه: آنان كه ايمان آورده و كار شايسته انجام داده اند، تنها ايشان بهترين خلايق هستند. پاداش آنها در نزد پروردگارشان بهشت هايي است كه از زير درختانش رودها روان است، و ايشان در آن بهشت ها جاودانه مي مانند. خدا از ايشان خشنود است و ايشان از خدا خشنودند. اين است پاداش كسي كه از پروردگار خود در هراس باشد.

و در آيات 31 تا 36 از سوره نبأ وارد است كه: انّ للمتقين مفازا حدائق و اعنابا و كواعب اترابا... جزاء من ربك عطاء حسابا:[در رستاخيز] براي پرهيزگاران محل آسايش است: باغها و تاكستانها، و دختران جوان نورس، و كاسه هاي سرشار از باده بهشتي. در آنجا هرگز سخن بيهوده و دروغ نمي شنوند. اين همه در مقام پاداش از جانب پروردگارت در محاسبه به آنان عطا مي گردد.

از اين آيات استفاده مي شود كه بهشت مقام صدق و امانت و تقوا و برداشتن گلايه از آثار و مظاهر عالم آفرينش كه مخلوق خداست، و حفظ مقام جلال و عظمت حضرت ذوالجلال است. در آنجا بطلان و لغو و دروغ بي گناه نيست، و نقصان و عيب راه ندارد؛ شرابش مست مي كند، ولي مست جمال و صفات و افعال خدا و سردرد نمي آورد و عقل را هم نمي برد و آن را شراب طهور گويند كه در سوره دهر ذكر شده است.

غذايش سنگيني و خستگي نمي آورد، نكاحش سستي ندارد و علتش اين است كه در آنجا نقصان و عدم نيستي راه ندارد؛ برخلاف دنيا كه لذتش و اثرش ضعيف مي شود و از بين مي رود كه به جهت نقصان اين عالم است.نقصان و عيب و مرض و مرگ و سستي و كژي و كاستي اين عالم، معلول سنگيني و ثقل ماده است؛ ولي در قيامت ماده ثقل ندارد و تمام جهات نعمت و لذت متراكماً موجود است، و آثار و خواص ماده در كار نيست؛ بنابراين لذتش پيوسته است و دگرگوني و خرابي و تشويش در آن راه ندارد.

در حديث است كه اهل بهشت جملگي جوان نورس هستند؛ گرچه پيران فرتوت باشند كه از دنيا رفته اند و با كمر خميده و چشمان در هم هشته و گوش سنگين؛ ولي در بهشت همگي به صورت جوان نورس كه هنوز بر عارضش خط سبزي كشيده نشده است، مي باشند . در روايت است كه روزي رسول اكرم صلي الله عليه وآله وسلم كه در اوصاف بهشت و نعمت هاي جاوداني آن بياناتي داشتند، از روي شوخي به پيرزني كه در خدمتش بود، فرمود: <پيرزنها به بهشت وارد نمي شوند.> پيرزن شروع كرد به گريستن. حضرت فرمود: <گريه مكن، همگي به صورت دختران جوان و با طراوت و استقامت وارد مي شوند، خداوند آنان را بدين صورت محشورمي كند و سپس داخل بهشت مي فرمايد.>

نويسنده: آيت الله سيدمحمد حسين تهراني

تأثیر انگیزه و نیت در ارزش عمل از نظر اسلام

dahr-tasnim2 — Sat, 22 Sep 2007 20:34:38 GMT

اسلام به انگیزه و نیت انسان در کارها چنان ارج نهاده است که ممکن است گمان رود تنها شرط ارزشیابى و درستى و نادرستى عمل، چگونگى نیت است، در حدیثى از رسول اکرم(ص) آمده است:
(انما الاعمال بالنیات)
بى گمان کردار انسانها در گرو نیت آنهاست.
در حدیث دیگر از آن حضرت نقل شده است:
(أ لکل امرء ما نوى)
براى هر کس همان است که قصد کرده است.
حدیث دیگرى، بود و نبود عمل را در گرو نیت و انگیزه عمل دانسته است:
(لا عمل الاّ بنیة)
هیچ عملى بدون نیت پذیرفته نیست.
در سوره مبارکه بقره خداوند دو گروه از مردمان را نام مى برد که بخشى از مال خود را به مستمندان مى‏بخشند، انگیزه و نیت یکى از آن دو گروه از این بخشش، جلب رضایت مردم و خوشایند انسانهاست، و انگیزه گروه دیگر رضایت و خوشنودى پروردگار است. سپس به ارزیابى کار این دو گروه مى‏پردازد و انفاق گروه نخستین را به توده‏اى ازخاک، همانند مى‏کند که بر روى سنگ صافى قرار دارد و با بارش باران فرو مى‏لغزد و چون بنگرى چیزى بر سنگ نمانده است. اما کار گروه دوم را به بوستانى تشبیه مى‏کند که بر پشته‏اى از خاک غرس شده و بر اثر بارش باران اندک یا فزون، محصول دو چندان مى‏دهد!
(یا ایها الذین آمنوا لاتبطلوا صدقاتکم بالمنّ و الأذى کالذى ینفق ماله رئاء الناس و لایؤمن باللّه و الیوم الآخر فمثله کمثل صفوان علیه تراب فأصابه وابل فترکه صلداً لایقدرون على شیئ ممّاکسبوا و اللّه لایهدى القوم الکافرین. و مثل الذین ینفقون اموالهم ابتغاء مرضات اللّه و تثبیتاً من انفسهم کمثل جنّة بربوة اصابها وابل ف‏آتت اکلها ضعفین‏أ) بقره/ 265 و 264.
اى اهل ایمان! صدقه خود را با منت و آزار، بى‏ثمر نسازید، مانند آن کس که مال خویش را به خاطر مردم انفاق مى‏کند و به خدا و روز واپسین باور ندارد. مَثَل او مَثَل کوه خارا است که بروى آن قشرى ازخاک را به صورت بوستان پرورده باشد که اگر باران دانه درشتى بر آن ببارد، قشر خاک را فرو بلغزاند و غیر تخت سنگ صاف باقى نگذارد و از آنچه هزینه کرده است چیزى بدست نیاورند. خداوند ناسپاسان را هدایت نمى‏کند.
و اما مثل آنان که مال خویش را در راه رضاى خداوند مى‏بخشند مثل بوستانى است بر سر پشته‏هاى خاکى در صحرا که باران دانه درشتى بر آن ببارد و حاصل خود را دو چندان بپردازد.
چنانکه پیداست دراین دو آیه شریفه یک کار از سوى دو شخص،مورد بررسى قرار گرفته است که تنها در یک جهت با هم تفاوت داشته است و آن انگیزه فاعل فعل است. همان تفاوت، سبب ارزشمندى یکى و بى ارزش بودن دیگرى شده است.
در سوره دهر، هنگام حکایت حال بهشتیان، دسته‏اى از بهشتیان با نام و صفت ابرار یاد شده‏اند و به دنبال آن خداوند به بیان کارها و اعمالى مى‏پردازد که (ابرار) در دنیا انجام داده و در پرتو آن به نعمتهاى جاوید بهشتى دست یافته‏اند، آن کارها عبارتند از: وفاى به نذر، پروا از روز واپسین، رسیدگى به مسکینان، یتیمان و اسیران.
قرآن ضمن برشمردن این کارهاى ستوده، به انگیزه و نیت نیکان از انجام این افعال مى پردازد و مى‏گوید: نیکان تمام این کارها را تنها براى رضایت خداوند انجام داده‏اند و نه هیچ چیز دیگر!
تبیین این ویژگى و انگشت نهادن بر آن، بیانگر این است که حتى کارهایى چون وفا به نذر و عهد و دستگیرى از مسکینان و یتیمان که در عرف بشرى نیک و ستوده است در نگرش قرآنى، زمانى ارزش واقعى و ملکوتى دارد که برخاسته از نیت و انگیزه الهى باشد.
(انّ الأبرار یشربون من کأس کان مزاجها کافورا. عیناً یشرب بها عباداللّه یفجّرونها تفجیراً. یوفون بالنذر و یخافون یوماً کان شرّه مستطیراً. و یطعمون الطعام على حبّه مسکیناً و یتیماً و اسیراً.إنّما نطعمکم لوجه اللّه لانرید منکم جزاءاً و لا شکوراً)دهر/ 10- 5.

ملاک ارزش گذارى افعال/ سید حسین هاشمى